Saç ayda ortalama 1 santim uzar ve bu hız büyük ölçüde genetiktir. Şampuan, serum, vitamin ya da masaj bu hızı belirgin biçimde artırmaz. Buna karşılık bir yılda kökten çıkan 12 santimin ne kadarının saçınızda kaldığı tamamen sizin elinizdedir. Bu yazıda uzama hızının gerçek rakamlarını, boyu asıl belirleyen anagen süresini, uzunluğu yiyen altı kalemi ve gerçekçi bir 12 aylık takvimi kaynaklarıyla anlatıyoruz.
- Saç gerçekte ne hızda uzuyor?
- Boyu belirleyen şey hız değil, anagen süresi
- Saçınız uzamıyor değil, uçta kalmıyor
- Uzunluğu yiyen altı kalem
- Beslenme: neyin kanıtı var, neyin yok
- Saç derisi masajı ve kan akımı iddiası
- Sık duyulan altı efsane
- Gerçekçi 12 aylık takvim
- Sekiz haftalık uygulama planı
- Ne kullanabilirsiniz
- Sık sorulanlar
Saç gerçekte ne hızda uzuyor?
Rakam sandığınızdan daha net. Saç derisindeki bir tel günde ortalama 0,35 milimetre uzar.1 Bunu aya çevirince yaklaşık 1 santim, yıla çevirince 12 ile 15 santim arası bir sayı çıkar. Kişiden kişiye bir miktar oynar, ama oynama aralığı dardır. Aynı yaş grubunda birinin ayda 1, diğerinin ayda 3 santim uzaması diye bir şey yoktur.
Saç derisindeki bir telin ortalama uzama hızı
Bu hız büyük ölçüde genetikle belirlenir. Yaş, hormon durumu, ağır hastalık ve ciddi besin eksikliği hızı bir miktar düşürebilir; hiçbir kozmetik ürün bu hızı belirgin şekilde yukarı çekmez.
Bu hız kıl kökündeki hücrelerin bölünme hızına bağlıdır ve dışarıdan sürdüğünüz hiçbir kozmetik ürün bu hücrelerin takvimini değiştirmez. Hız yaşla birlikte hafifçe yavaşlar, ağır hastalık ve ciddi besin eksikliği dönemlerinde geçici olarak düşer, sonra kendine döner. Bir ürünün ambalajında "saçı hızlı uzatır" yazıyorsa, o ürün size ölçülebilir bir şey vaat etmiyor demektir.
Boyu belirleyen şey hız değil, anagen süresi
İnsanların "benim saçım belden aşağı uzuyor, arkadaşımınki omuzda duruyor" dediği fark, hızdan değil anagen evresinin uzunluğundan gelir. Anagen, telin aktif olarak uzadığı evredir ve kişiye göre 2 ile 6 yıl arasında sürer.1 Evre bittiğinde tel uzamayı bırakır, bir süre yerinde bekler ve dökülür. Yani her telin bir tavanı vardır.
Anagen (uzama) evresi ne kadar sürerse, saç en fazla o kadar uzar
Anagen süresi genetiktir ve değiştirilemez. Bu yüzden bazı insanlar ne yaparsa yapsın belirli bir boyun ötesine geçemez. İyi haber şu: çoğu kişi kendi tavanının çok altında kalıyor, çünkü tel tavana varmadan uçtan kırılıyor. Kaybedilen asıl potansiyel orada.
Saçınız eskisi kadar uzamıyorsa ve aynı zamanda incelmişse, konu boy değil dökülme olabilir. Androgenetik alopeside tel her döngüde daha ince ve daha kısa çıkar; bu bir uzama sorunu değil, folikül sorunudur. Nasıl ayırt edileceğini androgenetik alopesi yazımızda, günlük dökülmenin nasıl sayılacağını ise saç dökülmesi nasıl ölçülür yazımızda anlattık.
Saçınız uzamıyor değil, uçta kalmıyor
Saç teli canlı bir doku değildir. Kökten çıktığı andan sonra kendini onaramaz, yenileyemez, iyileştiremez. Belinize kadar inen bir saçın ucundaki tel yaklaşık üç yaşındadır ve o üç yılın her gününde yıkandı, tarandı, kuruldu, güneş gördü. Ucun yıpranmış olması bir kusur değil, beklenen sonuçtur.
Bu yüzden uzunluk bir hız meselesi değil, bir denge meselesidir: kökten kazandığınız santim ile uçtan kaybettiğiniz santim arasındaki fark.
Aynadaki "hiç uzamıyor" hissi neredeyse her zaman bu tablodan çıkar. Kökten uzama devam etmektedir; boy artmaz, çünkü uçtan aynı hızda eksilir. Bunu tersine çevirmek için yapılacak şey hızlandırmak değil, kaybı kesmektir.
Uzunluğu yiyen altı kalem
Bu altı kalemin ortak noktası, hepsinin ölçülebilir ve geri alınabilir olmasıdır. Sıcaklığı düşürmek, haftada bir günü ısıya ara vermeye ayırmak, at kuyruğunu gevşetmek ve saçı tam ıslakken taramamak birkaç hafta içinde kırılan kısa tel sayısını gözle görülür biçimde azaltır. Bu değişikliklerin hiçbirinin size maliyeti yoktur.
- Düzleştirici ve maşayı mümkün olan en düşük dereceye alın, saç tamamen kuruyken kullanın.
- Isı koruyucu ürünü her seferinde sürün, atladığınız seferler telafi edilmiyor.
- Saçı ıslakken geniş dişli tarakla ve uçtan başlayarak açın, tepeden aşağı çekmeyin.
- Havluyla ovalamak yerine sıkarak suyunu alın, pamuklu tişört daha az sürtünme yapar.
- At kuyruğunu her gün aynı yükseklikte ve sıkı bağlamayın, gece gevşek örgü tercih edin.
- Uçları üç ayda bir yarım santim aldırmak, altı ayda bir üç santim aldırmaktan daha az boy kaybettirir.
Uç kesmek saçı hızlı uzatmaz. Kesme işlemi kökteki hücreyle hiçbir şekilde konuşmaz. Kesmenin yaptığı tek şey, kırılmanın yukarı doğru ilerlemesini durdurmaktır. Yani boy kazandırmaz, boy kaybettirmemeyi sağlar. Aradaki fark küçük görünür ama yıl sonunda santimle ölçülür.
Beslenme: neyin kanıtı var, neyin yok
Burada dürüst olmak gerekiyor, çünkü sektörün en çok abarttığı yer burası. Besin eksikliği saçı gerçekten etkiler. Ancak bunun tersi otomatik olarak doğru değildir: eksikliğiniz yokken ek almanın saçı uzattığı gösterilememiştir. Konuyu derleyen geniş bir incelemede demir ve D vitamini için ilişki bildirilirken, çinko, riboflavin, folik asit ve B12 için verinin yetersiz olduğu belirtiliyor.2
| Besin | Kanıt ne diyor | Eksikliğin yoksa | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Demir (ferritin) | Kadınlarda dökülmeyle ilişkisi en iyi gösterilen kalem | Ek fayda beklenmez | Kan değerine bakmadan alınmaz, fazlası birikir |
| D vitamini | Düşük seviyeyle dökülme arasında ilişki bildirilmiş | Ek fayda beklenmez | Yüksek doz hekim kararıdır |
| C vitamini | Demirin emilimini artırır | Doğrudan bir uzama etkisi gösterilmemiş | Gıdadan almak yeterlidir |
| Çinko | Eksikliğinde dökülme görülür | Kanıt yetersiz | Uzun süre yüksek doz bakır dengesini bozar |
| Biotin | Gerçek biotin eksikliği çok nadirdir | Yararı gösterilmemiştir | Kan tahlili sonuçlarını bozabilir |
| A vitamini | Eksikliği de fazlası da soruna yol açar | Ek almaya gerek yoktur | Fazlası dökülme sebebidir |
| Selenyum | Eksikliği nadir | Ek almaya gerek yoktur | Fazlası dökülme sebebidir |
Tablodaki iki satır özellikle önemli. A vitamini ve selenyum fazlası saç dökülmesi sebebidir.2 Yani "saç için" diye üst üste birkaç takviye almak, faydasız olmakla kalmayıp zarar verebilir. Hangi vitaminin ne işe yaradığını ve nasıl seçileceğini ayrıca saç için vitamin rehberinde anlattık.
Yüksek doz biotin içeren takviyeler, laboratuvar testlerinde yanlış yüksek veya yanlış düşük sonuçlara yol açabilir. Bu, tiroid ve kalp enzimi testlerini de kapsadığı için ciddi bir konudur ve FDA tarafından ayrıca uyarı yayımlanmıştır.3 Kan verdirecekseniz biotinli takviyeyi birkaç gün önce bırakın ve tahlili isteyen hekime kullandığınızı söyleyin.
Saç derisi masajı ve kan akımı iddiası
Masaj konusunda elimizde küçük ama gerçek bir çalışma var. Dokuz sağlıklı erkekte günde 4 dakika, 24 hafta boyunca standart bir saç derisi masajı uygulanmış ve sürenin sonunda tel kalınlığında artış bildirilmiş.4 Çalışma küçüktür, kontrol grubu yoktur ve sonuç kalınlıkla ilgilidir, uzama hızıyla değil.
Bizim okumamız şu: masajın saçı hızlı uzattığına dair bir kanıt yok. Buna karşılık günde birkaç dakika saç derisine dokunmanın bilinen bir zararı da yok, maliyeti sıfır ve saç derisinin kendi durumunu fark etmenizi sağlıyor. Yapmak isteyene "yapma" demeyiz, ama bunu bir uzama yöntemi olarak satmayız.
Sık duyulan altı efsane
Hayır. Kesim kökteki hücre bölünmesini etkilemez. Yaptığı tek şey kırılmayı durdurmak, yani kaybı azaltmaktır. Fayda gerçektir ama mekanizma farklıdır.
Hayır, tersine çalışır. Fazla fırçalama sürtünmeyi ve kırılmayı artırır. Tarama günde birkaç kez, saçı açmaya yetecek kadar olmalıdır.
Uzama hızına etkisi gösterilmemiştir. Ilık su köpüğü ve yağı yeterince alır, çok sıcak su saç derisini kurutur. Soğuk su bir tercihtir, bir yöntem değildir.
Şampuan saçta ortalama iki dakika kalır ve asıl işi temizlemektir. Bir şampuanın uzama hızını artırdığını gösteren kabul görmüş bir veri yoktur. Şampuandan beklenecek şey, saçı yıpratmadan temizlemesidir.
Hayır. Kısa telin ucu kesilmiş olduğu için daha sert hissedilir, bu kalınlaşma sanılır. Kıl kökünün ürettiği telin çapı değişmez.
Böyle bir etki gösterilmemiştir. Saç folikülüne giden kan akımı zaten dolaşımın düzenlediği bir şeydir ve pozisyonla yönetilmez.
Gerçekçi 12 aylık takvim
Bugün başlarsanız ne zaman ne görürsünüz
Bu takvimde dikkat edilecek nokta, ilk ayda gözle bir şey görülmemesidir. İlk değişen şey boy değil, kırılan kısa tellerin sayısıdır. Tarakta ve lavaboda kalan 2-5 santimlik kırık parçalar azalır. Bunu fark etmek için tarağınızı bir hafta boyunca aynı yerde tutup bakmanız yeterlidir.
Sekiz haftalık uygulama planı
Ne kullanabilirsiniz
Aşağıdaki üç ürün saçı hızlı uzatmak için değil, uzayan boyu kaybetmemek için seçildi. Bir kozmetik ürünün yapabileceği şey sürtünmeyi azaltmak, teli taranabilir tutmak ve saç derisini rahat bırakmaktır. Bunun ötesinde bir iddiamız yok ve olmayacak.
Saç ekimi geçirdiyseniz uzama beklentiniz ve bakım düzeniniz farklıdır; o süreci saç ekimi sonrası bakım rehberinde ayrıca anlattık.
Sık sorulanlar
Sağlıklı bir yetişkinde değil. Ortalama günde 0,35 mm olan hız, ayda yaklaşık 1 santim eder. Ayda 3 santim vaat eden bir ürün ya da yöntem, ölçülebilir bir şey söylemiyordur.
Büyük ihtimalle hayır. Kökten uzama sürüyordur, ancak uçtaki kırılma kazancı yiyordur. Ayrıca anagen süreniz kısaysa kendi genetik tavanınıza ulaşmış olabilirsiniz.
Beslenmeniz dengeliyse ve bilinen bir eksikliğiniz yoksa takviyenin boyunuza katkısı gösterilmemiştir. Eksiklik varsa durum değişir; bunu tahminle değil, kan değeriyle bilirsiniz.
Uzama hızı değişmez, ancak kırılma artar. Özellikle açıcı işlemler telin dayanıklılığını kalıcı olarak düşürür ve boy uçtan eksilir.
Uzama hızında belirgin bir cinsiyet farkı yoktur. Erkeklerin saçı kısa tutulduğu için fark daha çabuk göze çarpar.
Uzama sorununa dökülme, tepe bölgesinde seyrelme, kaşıntı, kabuklanma ya da ani yoğun dökülme eşlik ediyorsa bu bir bakım konusu değildir. Dermatoloji muayenesiyle başlayın.
- Saç ayda ortalama 1 santim uzar, hız büyük ölçüde genetiktir ve kozmetik ürünle artırılamaz.
- Ulaşabileceğiniz en uzun boyu hız değil, 2 ile 6 yıl arası süren anagen evresinin uzunluğu belirler.
- "Uzamıyor" hissinin arkasında neredeyse her zaman uçtaki kırılma vardır, kökteki yavaşlama değil.
- Isı, kimyasal işlem, sıkı bağlama, ıslak tarama, güneş ve uçların yaşı kaybın altı kalemidir; hepsi geri alınabilir.
- Eksikliğiniz yoksa takviyeden boy beklemeyin; A vitamini ve selenyum fazlası dökülme sebebidir.
- Uç kesmek uzatmaz, kaybettirmemeyi sağlar. Yıl sonunda fark santimle ölçülür.
Saç ekimi geçirdiyseniz ilk aylardaki dökülme ve yeni çıkışın takvimi farklıdır. Bunu saç ekimi sonrası şok dökülme yazımızda anlattık.
Kaynaklar
- Martel JL, Miao JH, Badri T, Fakoya AO. Anatomy, Hair. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513312
- Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review. Dermatology and Therapy. 2019;9(1):51-70. doi.org/10.1007/s13555-018-0278-6
- U.S. Food and Drug Administration. Biotin Interference with Troponin Lab Tests: Assays Subject to Biotin Interference. fda.gov
- Koyama T, Kobayashi K, Hama T, Murakami K, Ogawa R. Standardized Scalp Massage Results in Increased Hair Thickness by Inducing Stretching Forces to Dermal Papilla Cells in the Subcutaneous Tissue. Eplasty. 2016;16:e8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26904154
- Guo EL, Katta R. Diet and hair loss: effects of nutrient deficiency and supplement use. Dermatology Practical & Conceptual. 2017;7(1):1-10. doi.org/10.5826/dpc.0701a01
- Gavazzoni Dias MFR. Hair cosmetics: an overview. International Journal of Trichology. 2015;7(1):2-15. doi.org/10.4103/0974-7753.153450
- Draelos ZD. Essentials of hair care often neglected: hair cleansing. International Journal of Trichology. 2010;2(1):24-29. doi.org/10.4103/0974-7753.66909
- Gavazzoni Dias MFR, de Almeida AM, Cecato PMR, Adriano AR, Pichler J. The shampoo pH can affect the hair: myth or reality? International Journal of Trichology. 2014;6(3):95-99. doi.org/10.4103/0974-7753.139078
- Trüeb RM. Effect of ultraviolet radiation, smoking and nutrition on hair. Current Problems in Dermatology. 2015;47:107-120. doi.org/10.1159/000369411
- Rushton DH. Nutritional factors and hair loss. Clinical and Experimental Dermatology. 2002;27(5):396-404. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12190640
Yasal uyarı. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hekim muayenesinin yerini tutmaz. Sattığımız ürünler kozmetik ürün ve gıda takviyesidir, ilaç değildir; hastalıkların teşhisi, tedavisi veya önlenmesi amacıyla kullanılamaz. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez. Gebelik ve emzirme döneminde takviye kullanımı için hekiminize danışın.