Doğum, ateşli bir hastalık, ameliyat, ağır bir diyet ya da yoğun bir stres döneminden sonra başlayan yaygın dökülme çoğu zaman telogen effluviumdur ve geçicidir. Tetikleyici olay dökülmeden yaklaşık üç ay önce yaşanmıştır; akut tablo altı aydan kısa sürer ve çoğu vakada tam iyileşme beklenir.1,2 Bu dönemde yapılacak en doğru şey panikle rutini değiştirmek değil, kan değerlerine baktırmak, saça binen mekanik yükü azaltmak ve sade bir bakımı üç ay sürdürmektir.
- Neden bu kadar çok dökülüyor?
- Tetikleyiciden dökülmeye: gerçek takvim
- Doğum sonrası dökülme neden gecikir?
- Önce kan değerleri
- Bu dönemde yapılacaklar ve yapılmayacaklar
- Tarama ve toplama tekniği
- Tesettür kullanıyorsanız
- Üç ürünlük sade rutin
- Üç ayı nasıl ölçersiniz?
- Hekime ne zaman gitmeli?
- Sık sorulan sorular
Neden bu kadar çok dökülüyor?
Sağlıklı bir saç derisinde tellerin büyük çoğunluğu büyüme evresindedir, yaklaşık onda biri dinlenmededir. Vücut ciddi bir stresle karşılaştığında bu denge bozulur: büyüme evresindeki tellerin bir kısmı aynı anda dinlenmeye geçer. Dinlenme evresi yaklaşık üç ay sürer; sonunda bu teller topluca dökülür ve yerlerini yeni tellere bırakır.1 Gördüğünüz yoğun dökülme, aslında yeni tellerin eskilerini itmeye başladığı andır.
Bu tablonun adı telogen effluviumdur ve dermatolojiye başvuran kadınlarda görülen en sık yaygın dökülme biçimidir.2 Erkeklerde de görülür, ama doğum, demir eksikliği ve tiroid gibi tetikleyiciler kadınlarda daha sık olduğu için tablo kadınlarda daha çok konuşulur. Dökülmenin nedenlerini merak ediyorsanız kadınlarda saç dökülmesinin 7 nedeni yazımızda topladık; bu yazı ise ne yapılacağını anlatıyor.
Tetikleyiciden dökülmeye: gerçek takvim
Telogen effluviumun en kafa karıştırıcı yanı gecikmesidir. Dökülme fark edildiğinde insan sebebi o hafta yaptığı bir şeyde arar: yeni şampuan, yeni boya, yeni yastık. Oysa sebep çoktan geride kalmıştır. Yayımlanmış derlemeler dökülmenin tetikleyici olaydan 3 ila 4 ay sonra görünür hale geldiğini bildirir.2
Bu takvimi bilmek iki şeyi değiştirir. Birincisi, üç ay önce ne olduğunu düşünmeye başlarsınız: ateşli bir grip, bir ameliyat, hızlı bir kilo kaybı, uykusuz geçen bir dönem. İkincisi, dökülmenin başladığı hafta aldığınız ürünü suçlamayı bırakırsınız; o ürün dökülmeyi başlatmış olamaz, çünkü döngü buna izin vermez.
Doğum sonrası dökülme neden gecikir?
Gebelikte yükselen östrojen birçok teli büyüme evresinde tutar; bu yüzden pek çok kadın gebelikte saçının daha gür olduğunu söyler. Doğumla birlikte östrojen hızla düşer ve büyümede bekletilen teller topluca dinlenme evresine geçer. Sonuç, doğumdan birkaç ay sonra başlayan ve bazen ürkütücü görünen bir dökülmedir.1,3 Beklenen ve geçici bir süreçtir.
Gebelik ve doğum sonrası: hormon ile dökülmenin zamanlaması
Hamilelik ve emzirme döneminde hiçbir takviyeyi hekiminize danışmadan kullanmayın. Bu yazıdaki ürün önerileri de dahil. Bazı vitaminler bu dönemde doz ve içerik açısından dikkat gerektirir; kararı hekiminiz verir.
Önce kan değerleri
Ürün almadan önce yapılacak ilk iş budur, çünkü dökülmenin nedeni bir eksiklikse hiçbir şampuan onu düzeltmez. Hangi testlerin gerekli olduğuna hekiminiz karar verir; aşağıdakiler yaygın dökülmede en sık istenen parametrelerdir.1,2
Bir eksiklik bulunursa düzeltmek zaman alır ve saçtaki karşılığı aylar sonra görünür. Bu, takvimin bir parçasıdır; başarısızlık değildir. Kanıtın ne dediğini merak ediyorsanız hangi takviyenin ne işe yaradığını ölçüm yazımızdaki kan testleri tablosunda özetledik.
Bu dönemde yapılacaklar ve yapılmayacaklar
Bu dönemin en zor yanı dökülmenin kendisi değil, ona eşlik eden kontrol kaybı hissidir. İnsan bir şey yapmak ister ve genellikle yanlış şeyi yapar: aynı hafta beş yeni ürün alır, yıkamayı seyreltir, saçını daha sıkı toplar. Üçü de tabloyu kötüleştirir.
- 2-3 günde bir, ılık suyla, nazik şampuanla yıkayın
- Saçı havlu kurusu olunca, uçtan başlayarak, seyrek dişli tarakla açın
- Gevşek toplayın, kumaş lastik kullanın
- Bir şampuan, bir serum, hekim onaylıysa bir takviyeyle sade bir rutin kurun
- Ayda bir, aynı ışıkta, aynı açıdan fotoğraf çekin
- Yıkamayı seyreltmeyin; dökülme durmaz, birikir
- Aynı hafta beş yeni ürüne başlamayın
- Islak saçı taramayın, sıkı topuz ve at kuyruğu yapmayın
- Fön, düzleştirici ve boyayı bu dönemde azaltın
- Her gün tel saymayın; sayı gün gün oynar ve kaygıyı büyütür
Tarama ve toplama tekniği
Yoğun dökülme döneminde günde kaybedilen telin bir kısmı döngüden değil, mekanik kopmadan gelir. Bu kısım tamamen sizin kontrolünüzdedir.
Tesettür kullanıyorsanız
Örtünün kendisi saç dökmez; sorun saç derisinin uzun süre kapalı ve nemli kalması ile sıkı bağlamadan gelen sürekli çekmedir. İkisi de yönetilebilir.
- Islak saçla örtmeyin, tamamen kuruduğundan emin olun
- Altta pamuklu bir bone tercih edin, doğrudan sentetik kumaş temasından kaçının
- Boneyi ve iç bağı sıkmayın; saç çizgisine sürekli baskı zamanla kalıcı seyrelmeye yol açabilir
- Ev içinde mümkün olduğunca havalandırın
- Boneyi düzenli yıkayın
Bu konuyu ayrıntısıyla ele aldığımız yazı: kadınlarda saç dökülmesinin 7 nedeni ve çözüm rehberi.
Üç ürünlük sade rutin
Bu dönemde ürün listesinin uzun olması iyi değil, kısa olması iyidir. Bir şampuan, bir serum, hekiminiz uygun görürse bir takviye; hepsi bu. Aşağıdaki üçlü, bu yazı için o mantıkla seçildi: her biri rutinin bir ayağını karşılar, üçü de her gün kullanılabilecek sadelikte ve giriş fiyatındadır. Kozmetik ürün ve gıda takviyesidir; hastalık tedavi etmez, hekim muayenesinin yerini tutmaz.
Üçü birlikte 4.620 TL. Bir ölçüm dönemi için şampuan bir şişe yeter, serum ve takviye aylık yenilenir. Kararsızsanız ekibimize yazın, kullandığınız diğer ürünlere göre yönlendirelim.
Üç ayı nasıl ölçersiniz?
Aynadaki izlenim bu dönemde özellikle güvenilmezdir, çünkü endişe algıyı bozar. Ölçmenin tek dürüst yolu aynı koşullarda çekilen aylık fotoğrafdır: aynı pencere ışığı, aynı mesafe, kuru ve taranmış saç, aynı ayrım çizgisi. Nasıl yapılacağını adım adım saç dökülmesi nasıl ölçülür yazımızda anlattık.
Her gün duş giderindeki teli saymayın. Sayı yıkama sıklığına, taramaya ve o günün stresine göre oynar; kaygıyı büyütür, bilgi vermez. Sayacaksanız ayda bir, aynı yöntemle sayın ve sadece kendi sayınızla kıyaslayın.
Hekime ne zaman gitmeli?
Telogen effluvium geçicidir, ama her yaygın dökülme telogen effluvium değildir. Aşağıdakilerden biri varsa bekleme dönemini bırakıp dermatoloji hekimine gidin; fotoğraflarınızı yanınıza alın.
- Dökülme altı ayı aştıysa1
- Saç çizginiz gerilediyse ya da tepe bölgesinde belirgin seyrelme varsa
- Kafa derisinde yamalı kayıp, kızarıklık, yara, pullanma ya da şiddetli kaşıntı varsa
- Adet düzensizliği, ani kilo değişimi, aşırı yorgunluk ya da üşüme eşlik ediyorsa
- Kaşlarda ya da kirpiklerde de azalma fark ettiyseniz
Muayenede hekim büyük olasılıkla çekme testi yapar: bir tutam saç nazikçe çekilir, aktif dökülmede birkaç tel gelir.4 Ardından gerekirse trikoskopi ile telogen effluvium ile kadın tipi kalıcı seyrelmeyi ayırt eder. Bu ayrım önemlidir; ilki geçer, ikincisi tedavi ister.
Sık sorulan sorular
Akut telogen effluvium altı aydan kısa sürer ve çoğu vakada tam iyileşme beklenir.1 Yeniden büyümenin fark edilmesi daha uzun sürebilir; kısa yeni teller önce ense ve şakaklarda görünür.
Hekiminize danışmadan kullanmayın. Bu yazıdaki takviye önerisi de dahil. Bazı vitaminler emzirme döneminde doz açısından dikkat gerektirir.
Dökülmeyi etkilemez, ama mekanik yükü azaltır ve dökülen tel gözde daha az yer kaplar. Tercih meselesidir; zorunlu değildir.
Boya teli yıpratır ve kırılmayı artırabilir, ama folikülden dökülmenin nedeni değildir. Yoğun dökülme döneminde ara vermek makuldür; dökülme dursun diye değil, kopma azalsın diye.
Takvim buna izin vermez. Dökülme, tetikleyiciden 3-4 ay sonra görünür.2 Geçen hafta başladığınız ürün bu haftaki dökülmenin sebebi olamaz. Ürün tahriş yapıyorsa bırakın, ama dökülmenin sebebini üç ay geriye bakarak arayın.
Olabilir. Hormonal değişimler ve tiroid işlevi dökülmeyle ilişkilidir. Bu bulgu eşlik ediyorsa bekleme dönemine girmeden hekime başvurun.
Saymayın. Sayı günden güne dalgalanır ve takıntı kaygıyı büyütür. Ayda bir fotoğraf daha doğru ve daha sakin bir ölçüdür.
Stresin kendisini bu yazı çözemez. Yapabileceğiniz şey dökülmenin geçici olduğunu bilmek, uykuyu ve beslenmeyi toparlamak, saça binen mekanik yükü azaltmak ve üç ay beklemektir. Uzun süren stres tablosunda hekim desteği de gerekebilir.
- Yoğun dökülme dönemlerinin çoğu telogen effluviumdur; tetikleyici 3-4 ay öncedir, akut tablo 6 aydan kısa sürer.
- Doğum sonrası dökülme östrojen düşüşüyle gecikmeli başlar; beklenen ve geçici bir süreçtir.
- Önce kan değerleri: ferritin, TSH, D vitamini, B12. Eksiklik varsa hiçbir ürün onu düzeltmez.
- Yıkamayı seyreltmeyin, aynı hafta beş ürüne başlamayın, ıslak saçı taramayın, gevşek toplayın.
- Bir şampuan, bir serum, hekim onaylıysa bir takviye. 0. gün fotoğrafı, 90. gün karşılaştırması.
- Emzirme döneminde takviye için mutlaka hekime danışın. Altı ayı aşan dökülmede hekime gidin.
Dökülme durulduktan sonra sıra boyu geri kazanmaya gelir. Bunun ne kadar sürdüğünü ve hangi alışkanlıkların uzunluğu yediğini saç hızlı nasıl uzar yazımızda bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Hughes EC, Saleh D. Telogen Effluvium. StatPearls. StatPearls Publishing. ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430848
- Malkud S. Telogen Effluvium: A Review. Journal of Clinical and Diagnostic Research. 2015;9(9):WE01-WE03. doi.org/10.7860/JCDR/2015/15219.6492
- Gizlenti S, Ekmekci TR. The changes in the hair cycle during gestation and the post-partum period. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2014;28(7):878-881. doi.org/10.1111/jdv.12188
- McDonald KA, Shelley AJ, Colantonio S, Beecker J. Hair pull test: Evidence-based update and revision of guidelines. Journal of the American Academy of Dermatology. 2017;76(3):472-477. doi.org/10.1016/j.jaad.2016.10.002
- DermNet. Telogen effluvium. dermnetnz.org/topics/telogen-effluvium
Yasal uyarı. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hekim muayenesinin yerini tutmaz. Hamilelik ve emzirme döneminde takviye kullanımı için mutlaka hekiminize danışın. Sattığımız ürünler kozmetik ürün ve gıda takviyesidir, ilaç değildir; hastalıkların teşhisi, tedavisi veya önlenmesi amacıyla kullanılamaz. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez.